Tematy, o których rzadko się mówi w kontekście seniorów – ageizm uwewnętrzniony vs. przełamywanie stereotypów

W rozmowach dotyczących seniorów często skupiamy się na ich zdrowiu, samotności, emeryturach czy potrzebie zapewnienia im opieki. Znacznie rzadziej zwracamy uwagę na to, jak osoby starsze same siebie postrzegają w kontekście wieku i związanych z nim możliwości i ograniczeń. Jednym z ważnych, a wciąż stosunkowo mało obecnych w przestrzeni publicznej tematów jest ageizm uwewnętrzniony, czyli sytuacja, w której stereotypy i uprzedzenia dotyczące starości zostają przyswojone przez samych seniorów.

Ageizm nie zawsze musi przyjmować formę otwartej dyskryminacji. Może pojawiać się w codziennych komunikatach typu: „w twoim wieku już się tego nie robi”, „to nie dla seniorów”, „na naukę jest już za późno”, „jesteś za stara/y by to założyć/tak wyglądać”, czy „w twoim wieku powinieneś bardziej uważać”. Jeżeli takie przekazy są powtarzane przez lata, mogą one zostać uznane przez osobę starszą za prawdę. Senior może zacząć ograniczać własne aspiracje nie dlatego, że rzeczywiście nie jest w stanie czegoś zrobić, ale dlatego, że uważa, iż „jest już za stary” lub „nie wypada” mu już tego robić. Może zrezygnować z nauki języka, podróży, zmiany pracy, aktywności fizycznej, korzystania z nowych technologii czy nawet nawiązywania nowych relacji i wchodzenia w związki intymne, ponieważ uzna, że takie zachowania są „zarezerwowane tylko dla młodych”.

Ageizm uwewnętrzniony może wpływać na codzienne decyzje seniorów. Osoba starsza może nie zgłosić swoich potrzeb, nie zabrać głosu w grupie albo nie spróbować nowej aktywności, ponieważ z góry zakłada, że inni uznają ją za zbyt starą. W ten sposób stereotyp zaczyna działać jak samospełniające się przekonanie: społeczeństwo oczekuje od seniora wycofania, więc senior, utożsamiający się z tym obrazem, zaczyna się wycofywać z życia społecznego i wszelkiej aktywności. Staje się niewidzialny.

Dlatego też ważne jest aby pokazywać różnorodne obrazy starości, nie negować wyborów i dać  seniorom prawo żyć po swojemu. Bowiem senior nie musi być wyłącznie osobą potrzebującą pomocy. Może być również uczniem, przedsiębiorcą, artystą, sportowcem, podróżnikiem, aktywistą, twórcą internetowym czy osobą rozpoczynającą zupełnie nowy etap życia.

Poniżej przedstawiamy przykłady osób w wieku 60+, dla których wiek nie jest ograniczeniem, a kolejnym etapem w życiu:

Wirginia Szmyt, lat 87 – DJ WIKA

Zdjęcie zapożyczone z plejada.pl

Jako emerytka zaczęła organizować dancingi, a następnie została DJ-ką. Z wykształcenia jest pedagogiem, pracowała z niepełnosprawnymi dziećmi oraz trudną młodzieżą. Po przejściu na emeryturę włączyła się w działalność na rzecz seniorów w ramach Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Prowadzi imprezy międzypokoleniowe oraz występowała na wielu wydarzeniach społecznych, m. in. Paradzie Róności.

Przełamuje stereotyp: senior jest osobą bierną, seniorka może być tylko babcią/opiekunką wnuków,  emerytka powinna siedzieć w domu, DJ to zawód dla młodych, senior nie zaczyna niczego od nowa.

Helena Norowicz lat 91 – najstarsza polska modelka

Zdjęcie zapożyczone ze strony  https://styl.fm/newsy/819771.helena-norowicz-obchodzi-dzis-90-urodziny-wybralismy-jej-najpiekniejsze-stylizacje

Przez lata była aktorką. W wieku około 80 lat zajęła się modelingiem i zaczęła się pojawiać w kampaniach modowych takich marek jak Bohoboco. W 2023 roku nagrała teledysk  do utworu „Czas nie istnieje” do słów Jacka Cygana.

Przełamuje stereotyp: jestem za stara na to by: być atrakcyjną, modną, widzianą, by zacząć robić coś nowego.

Barbara Tukendorf lat 7 – biegaczka i epizodystka

Zdjęcie zapożyczone ze strony https://niepelnosprawni.pl/artykuly/ambasadorka-dobrego-zycia

Na emeryturze rozpoczęła karierę epizodystki w serialach, filmach i teledyskach. Biega półmaratony, jest modelką w pokazach mody dla seniorów. Marzy o podcaście, w którym rozmawiałaby z młodymi o ich problemach. Jej wielka przemiana zaczęła się w “ Pytaniu na śniadanie”, kilka lat temu wzięła udział w metamorfozie.

Przełamuje stereotyp: wiek odbiera mi prawo do aktywności, sport jest dla młodych.

Henryk Michałowski lat 84 – biegacz, triathlonista

Zdjęcie zapożyczone ze strony https://www.se.pl/poznan/80-letni-triathlonista-przelamuje-granice-zlamany-kregoslup-go-nie-zniechecil-aa-X1W2-KgWY-qsSS.html

Henryk Michałowski zaczął biegać po przejściu na emeryturę w wieku 60 lat. Do aktywności zachęciła go córka. Obecnie regularnie biega, pływa, jeździ na rowerze, bierze udział w maratonach i zawodach triathlonowych. Mimo poważnego wypadku rowerowego, w czasie którego złamał kręgosłup, nie zaprzestaje aktywności sportowej.

Przełamuje stereotyp: sport jest dla młodych, wiek odbiera prawo do rozpoczynania nowych aktywności, starość = bierność.

Jan Adamski lat 70 - bloger modowy

Zdjęcie zapożyczone ze strony https://zegarkiimoda.pl/wp-content/uploads/2021/03/Jan_Adamski_2.jpg

70-latek prowadzi bloga poświęconego modzie męskiej o nazwie JanAdamski.eu, jest przedstawiany jako jeden z polskich „silver influencerów”.

Andrzej Sochacki lat 78 – polski globtroter, podróżnik, fotograf i dziennikarz

Przełamuje stereotypy: starszy mężczyzna nie interesuje się wyglądem i  modą, jestem za stary być atrakcyjnym i dobrze ubranym, internet i tworzenie w nim treści jest dla młodych.

Zdjęcie zapożyczone ze strony https://www.landcruiser.pl/czytelnia/aktualnosci-nowosci-swiat-inne/72-wydarzenia/857-przystanek-azja-ostatni-kontynent-dookola-objechany-przez-andrzeja-sochackiego

Andrzej Sochacki znany również w środowisku podróżników jako Jędrek Wagabunga. Założyciel międzynarodowej organizacji Centrum Wagabungi pełniącej funkcję klubu podróżników. Zwiedził 167 krajów na sześciu kontynentach, wielokrotnie okrążając Ziemię przy użyciu różnych środków transportu.

Przełamuje stereotyp: senior powinien spędzać czas w domu i opiekować się wnukami, senior nie ma pasji.

Edyta Wojtczak lat 91 – spikerka telewizyjna, dziennikarka, osobowość

Zdjęcie zapożyczone ze strony https://styl.fm/newsy/836685.edyta-wojtczak-konczy-dzisiaj-89-lat-takie-zycie-teraz-wiedzie-kultowa-prezenterka

Edyta Wojtczak w wieku 90 lat mówiła wprost o tym, że nigdy nie zdecydowała się na posiadanie dzieci, ponieważ nie chciała ich mieć. Podkreślała, że była to jej świadoma decyzja i wybór.

Przełamuje stereotyp: senior jako rodzic, dziadek, opiekun wnuków, posiadanie potomstwa nie jest wyznacznikiem szczęścia.

Ciekawym spojrzeniem na życie seniorów w kontekście posiadania dzieci, intymności, orientacji seksualnej i życiowych zmian jest również książka Anny Laszuk „Dziewczyny, wyjdźcie z szafy!”.  Historie osób przełamujących stereotypy są ważne nie tylko dlatego, że są inspirujące. Mają również znaczenie społeczne. Pokazują, że starość nie jest jednym, uniwersalnym doświadczeniem. Dwie osoby w tym samym wieku mogą mieć zupełnie inne potrzeby, zainteresowania, możliwości, sytuację zdrowotną i plany na przyszłość.