„Nie chcę być nazywany seniorem – czy wiek powinien nas definiować?”
To jest uzasadniona potrzeba samookreślenia. Nie każda osoba w określonym wieku chce identyfikować się z określeniem „senior”. Dla jednej osoby będzie ono neutralne lub pozytywne, dla innej może kojarzyć się ze starością, zależnością, biernością albo wykluczeniem.
Można powiedzieć:
- „Mój wiek jest częścią mojego życia, ale nie jest całą moją tożsamością.”
- „Nie chcę, żeby najpierw widziano mój wiek. Chcę, żeby widziano człowieka.”
Określanie wieku bardzo dobrze łączy się z tematyką dyskryminacji seniorów i społecznej niewidzialności. Najczęstszy problem zaczyna się wtedy, gdy człowieka przestajemy postrzegać indywidualnie, a zaczynamy widzieć przede wszystkim „starszą osobę”.
Wiek nie powinien definiować człowieka jako osoby.
Wiek jest jedną z cech człowieka i nie mówi wszystkiego o jego potrzebach, możliwościach, doświadczeniu, zainteresowaniach czy planach.
Warto rozróżnić:
Kiedy właściwie człowiek staje się seniorem? W wieku 60, 65, 70 lat?
Czy dwie osoby w wieku 65 i 90 lat powinny być wrzucane do jednej kategorii? Można pokazać, że samo określenie senior jest użyteczne organizacyjnie, ale może również prowadzić do homogenizacji ogromnie zróżnicowane grupy ludzi.
Nie istnieje jedna uniwersalna granica, po której człowiek „staje się seniorem”. W zależności od kontekstu spotyka się granicę 60, 65, a czasem 70 lat. Co ważne, wiek metrykalny nie jest tym samym co starość, sprawność czy sposób funkcjonowania człowieka.
Kiedy człowiek staje się seniorem?
Na pierwszy rzut oka pytanie wydaje się proste: 60, 65 albo 70 lat. W rzeczywistości nie ma jednej granicy, która nagle sprawia, że człowiek „staje się seniorem”. Nie ma jednej odpowiedzi.
Wiek jest przede wszystkim liczbą określającą czas, który upłynął od urodzenia. Nie mówi natomiast automatycznie, jaka jest osoba, jak się czuje, jak funkcjonuje, czego potrzebuje ani czego jeszcze chce od życia.
„Czy sam wiek wystarczy, żeby opisać człowieka?”
65-latek i 90-latek – ta sama kategoria?
Formalnie mogą zostać zaliczeni do jednej kategorii „seniorów”, ale ich sytuacja życiowa może być zupełnie różna.
65-latek może być aktywny zawodowo, uprawiać sport, podróżować, wychowywać wnuki, studiować albo rozpoczynać nową działalność.
90-latek również może być samodzielny i aktywny, ale może też potrzebować znacznie większego wsparcia.
Dlatego wrzucenie obu osób do jednej kategorii może być użyteczne organizacyjnie, ale niewystarczające do opisania konkretnego człowieka.
„Senior” – użyteczna kategoria czy etykieta?
Kategoria „senior” jest potrzebna, ponieważ pozwala organizować:
Problem pojawia się wtedy, gdy kategoria organizacyjna zaczyna być traktowana jak opis wszystkich ludzi, którzy do niej należą. Można wtedy mówić o homogenizacji, czyli traktowaniu bardzo zróżnicowanej grupy tak, jakby jej członkowie byli do siebie podobni.
„Seniorzy” nie są jednorodną grupą. Łączy ich przede wszystkim określony przedział wieku, ale mogą bardzo różnić się zdrowiem, sprawnością, sytuacją ekonomiczną, zainteresowaniami, stylem życia, potrzebami i planami.
„Senior to kategoria, a nie tożsamość. Może być przydatna w organizowaniu pomocy i usług, ale nie powinna przesłaniać indywidualności człowieka.”
„Czy potrzebujemy kategorii ‘senior’, żeby zauważać potrzeby osób starszych, czy czasami właśnie ta kategoria sprawia, że przestajemy dostrzegać konkretnego człowieka?”
Kiedy właściwie człowiek staje się seniorem?
Dwie osoby mogą mieć dokładnie tyle samo lat, a prowadzić zupełnie inne życie.
65-latek może:
Natomiast inna osoba w tym samym wieku może potrzebować większego wsparcia i pomocy w codziennym funkcjonowaniu.
Dlatego wiek metrykalny nie powinien być automatycznie utożsamiany ze sprawnością, zależnością czy „starością”.
Wiek osób 65 i 90 lat – czy to naprawdę ta sama grupa?
Z punktu widzenia administracji czy statystyki można powiedzieć, że tak — obie osoby należą do określonej kategorii wieku. Z perspektywy indywidualnego człowieka różnica może być ogromna.
Wyobraźmy sobie dwie osoby:
Anna – 65 lat
Pracuje na część etatu, jeździ na rowerze, podróżuje, uczy się języka obcego i planuje przeprowadzkę.
Jan – 90 lat
Mieszka sam, potrzebuje pomocy w części codziennych czynności i korzysta ze wsparcia rodziny.
Czy wystarczy powiedzieć o nich obu: „seniorzy”?
Formalnie – być może tak.
Opisowo – zdecydowanie nie wyczerpuje to informacji o żadnym z nich. W tym miejscu pojawia się problem homogenizacji.
Czym jest homogenizacja?
Homogenizacja oznacza traktowanie bardzo zróżnicowanej grupy ludzi tak, jakby wszyscy jej członkowie byli podobni.
Powstaje wtedy uproszczony obraz:
„Seniorzy są…”
„Seniorzy potrzebują…”
„Seniorzy nie potrafią…”
„Seniorzy nie lubią…”
„Seniorzy powinni…”
Problem polega na tym, że „seniorzy” nie są jedną osobą.
Mają różne:
Dlatego zdanie „seniorzy są tacy…” bardzo łatwo może stać się początkiem stereotypu.
Kategoria może pomagać, ale może też ograniczać. To ważne, żeby nie przedstawiać samego słowa „senior” jako czegoś złego.
Kategoria jest potrzebna i użyteczna. Jeżeli miasto/gmina/powiat chce stworzyć program:
musi określić, do kogo program jest skierowany. Wtedy określenie „senior” pełni funkcję organizacyjną.
Problem zaczyna się dopiero wtedy, kiedy:
kategoria zaczyna zastępować człowieka.
Czyli zamiast:
„To jest pani Maria, która ma 68 lat, pracuje, podróżuje i potrzebuje konkretnej pomocy…”
pojawia się:
„To jest seniorka.”
na tym kończy się zainteresowanie tym, kim właściwie jest pani Maria.
Od kategorii do stereotypu
Możemy wyobrazić sobie prosty mechanizm:
wiek → kategoria → stereotyp → oczekiwanie → sposób traktowania
Na przykład:
- „Ma 70 lat.”
- „Jest seniorem.”
- „Seniorzy nie radzą sobie z technologią.”
- „Lepiej, żeby ktoś za niego to zrobił.”
- „Nie trzeba mu tłumaczyć – i tak nie zrozumie.”
W tym miejscu kategoria wieku zaczyna wpływać na sposób traktowania konkretnej osoby. To może prowadzić do ageizmu, czyli uprzedzeń, stereotypów lub nierównego traktowania ze względu na wiek.
Szczególnie ważne pytanie: „Czy człowiek chce być seniorem?”
To również warto pozostawić jako pytanie otwarte.
Dla jednej osoby słowo „senior” będzie neutralne albo nawet pozytywne.
Dla innej może oznaczać:
„Ktoś starszy.”
„Ktoś mniej sprawny.”
„Ktoś, kto potrzebuje pomocy.”
„Ktoś, kto powinien zwolnić.”
Dlatego warto szanować także prawo człowieka do samookreślenia.
Ktoś może mieć 70 lat i powiedzieć:
„Nie czuję się seniorem. Jestem po prostu sobą.”
Nie musi to oznaczać zaprzeczania własnemu wiekowi. Może oznaczać sprzeciw, wobec tego, żeby wiek był najważniejszą informacją o człowieku.
Wiek jako informacja, nie definicja człowieka
Można więc powiedzieć:
Wiek może mówić nam, ile ktoś ma lat, ale nie mówi nam, kim ten człowiek jest.
Wiek opisuje. Nie powinien definiować.
Podobnie jak wzrost, kolor włosów czy miejsce zamieszkania nie mówią nam wszystkiego o człowieku, tak samo nie robi tego jego wiek.
Nie chodzi o to, żeby przestać używać słowa „senior”. Chodzi o to, żeby pamiętać, że jest ono kategorią pomocniczą, a nie pełnym opisem człowieka.
„Senior” może być kategorią administracyjną. Nie powinien być etykietą, która odbiera człowiekowi indywidualność.
Dlatego 65-latek i 90-latek mogą należeć do tej samej kategorii, ale nie powinni być automatycznie traktowani tak samo.
Miłość zaczyna się w domu i rozwija się w domu.
Tu nigdy nie brak sposobności, aby ją okazać.
58-300 Wałbrzych
Al. Wyzwolenia 20-24
sekretariat@pcpr.walbrzych.pl
+48 74 66 66 300
