Temat: Jak rozmawiać o dyskryminacji i o swoich granicach?

Jak rozmawiać o dyskryminacji i o swoich granicach?

Dyskryminacja jest zjawiskiem społecznym, z którym mamy do czynienia na co dzień. Możemy jej doświadczyć sami lub mogą jej doświadczać osoby nam bliskie. Może być wyrażana wprost, bądź ukryta pod przykrywką jakiegoś innego powodu. Jednak bez względu na to kogo dotyka i jaką formę przybiera nie można koło niej przejść obojętnie. Zawsze należy reagować! Jednak aby to robić, dyskryminacja nie może być tematem tabu.

Trzeba o niej rozmawiać.

Jak to robić? Jak rozmawiać o dyskryminacji?

Rozmowy o niesprawiedliwym traktowaniu innych osób z powodu ich odmienności należy rozpoczynać już z dziećmi. Są one bowiem wnikliwymi obserwatorami otaczającej je rzeczywistości i dostrzegają już od najmłodszych lat to, że ludzie się od siebie różnią. Jest to dla nich coś naturalnego. Dopiero w procesie wychowania i socjalizacji nabierają one przekonań na temat określonych grup osób, przyjmując na ogół uprzedzenia i wzorce poznawcze swoich rodziców - opiekunów. Uczą się, że odmienność to coś złego, a osoby różne od nich są gorsze i mniej wartościowe. A to nieprawda.

Dlatego, aby przeciwdziałać dyskryminacji, warto w trakcie rozmów z dziećmi (ale i nie tylko z nimi!):

• poruszać kwestie związane z różnicami pomiędzy ludźmi pod kątem wieku, wyglądu fizycznego i sprawności ruchowej, odmienności poglądów i w wyznawanej religii, orientacji seksualnej, czy tożsamości płciowej;
• nazywać zjawisko społeczne jakim jest dyskryminacja „po imieniu”, wyjaśniać jej przyczyny i konsekwencje zwłaszcza w sferze psychicznej i w zakresie funkcjonowania, zarówno dla osób doświadczających, jak i osób z ich otoczenia;
• poszerzać świadomość dzieci (ale też osób dorosłych!) sięgając po odpowiednią literaturę i przykłady opisujące zjawisko dyskryminacji, używać odpowiedniego języka;
• podkreślać, że odmienność i różnorodność nie jest niczym złym, a wręcz przeciwnie jest piękna i wartościowa, a każda osoba ma swoją indywidualną przestrzeń (granicę), której nie wolno nam naruszać i przekraczać;
• uświadamiać, że wszyscy ludzi, bez względu na swoje indywidualne cechy, zasługują na szacunek i akceptację, mają prawo do równego i sprawiedliwego traktowania.

Unikanie rozmów nt. dyskryminacji i milczenie nie spowoduje, że zjawisko to zniknie. Takie postępowanie będzie raczej cichym przyzwoleniem na dalsze łamanie praw i granic jednej osoby przez drugą. Przyzwoleniem na krzywdzenie.

DYSKRYMINACJA = PRZEKRACZANIE GRANIC I PRAW DRUGIEGO CZŁOWIEKA

Granice w relacjach międzyludzkich pełnią kluczową rolę, bowiem chronią przestrzeń osobistą człowieka. Stanowią „linię” oddzielającą nasze potrzeby, wartości i emocje od wpływu innych osób. Wyraźne i jasne granice pomagają określić, co jest przez nas akceptowalne ze strony innych ludzi, a co nie. Dzięki granicom możemy lepiej zadbać o siebie i jednocześnie budować relacje oparte na wzajemnym szacunku i akceptacji. Brak granic może prowadzić do przeciążenia emocjonalnego, problemów w relacjach oraz poczucia wykorzystywania. Natomiast zbyt sztywne granice mogą skutkować izolacją i trudnościami w otwieraniu się na innych i brakiem bliskości w relacjach.

Wyróżniamy dwa rodzaje granic:  fizyczne i emocjonalne.

Granice fizyczne odnoszone są często do przestrzeni osobistej, łatwiej nam je stawiać
w relacjach interpersonalnych. Przykładem na granice fizyczne w kontakcie z drugą osobą mogą być takie zachowania:

• nie rozmawiamy z kimś zbliżając się swoją twarzą do jego twarzy na odległość kilku centymetrów,
• nie dotykamy nieznajomych, nie całujemy,
• nie klepiemy nieznajomych po plecach, nie przytulamy,
• nie siadamy nieznajomym ludziom na kolanach,
• nie wchodzimy do cudzego domu, jak do własnego.

Granice emocjonalne to granice związane z wyznawanymi wartościami i przekonaniami, są bardziej indywidualne i intymne. W ich przypadku bardzo trudno nam jest je stawiać, bowiem nie potrafimy mówić NIE, DOŚĆ, STOP. Nikt nas nie uczy odmawiać. Wręcz odwrotnie, już od dzieciństwa wmawia nam się, że odmowa jest raniąca i krzywdzi innych. Dlatego tak często postępujemy wbrew sobie, zgadzamy się na rzeczy, których nie chcemy, byle tylko nikogo nie urazić. Zgadzamy się, bo boimy się odrzucenia, konfrontacji, oskarżeń o egoizm, mamy poczucie winy. Nawet jeśli owa zgoda narusza nasz dobrostan psychiczny. W takim przekonaniu funkcjonujemy jako dzieci, dorastamy i starzejemy się. Oddając w cudze ręce swój los. Bojąc się wyrazić sprzeciw.

Na takiej postawie żerują osoby, które dopuszczają się zachowań dyskryminacyjnych. Osoby te pozwalają sobie na przekraczanie granic osób słabszych, starszych, niepełnosprawnych, odmiennych od ogółu, pozostających niejednokrotnie w zależności od innych ludzi.

Dlatego ważne jest byśmy byli świadomi swoich granic zarówno tych fizycznych,  jak  i psychicznych – emocjonalnych i potrafili o nich mówić, a w razie potrzeby również ich bronić.

Jak mówić/rozmawiać o swoich granicach?  

• Przyjmij postawę asertywną – wyrażaj swoje uczucia i potrzeby, jasno, spokojnie, wprost, ze zrozumieniem i szacunkiem dla siebie  i osoby, z którą rozmawiasz
• Używaj komunikatów „JA” – za pomocą takiego sposobu wypowiedzi przekazujesz jak sytuacja wygląda z twojej perspektywy – co czujesz, myślisz, co jest dla ciebie ważne i czego potrzebujesz. Skupiając się na swoich uczuciach, zamiast na niewłaściwej postawie drugiej osoby, masz szansę że spotkasz się ze zrozumieniem,
  a nie postawą obronną. Taki komunikat pozwala zrozumieć innym co przeżywasz i na czym ci zależy
• Sformułuj prośbę zamiast żądań – żądania wywołują niechęć i postawę obronną, zaś prośba i jej uzasadnienie, dlaczego ci na czymś zależy, będą lepiej odebrane
  i zwiększą szansę na współpracę i kompromis.
• Podkreśl, jeśli prosisz o coś ważnego – nie wszystkie prośby są tak samo ważne. Przyznaj jeśli ci szczególnie zależy na spełnieniu jakiejś prośby. Pomoże to odróżnić odbiorcy prośby najważniejsze od mniej ważnych. Powiedz: „to dla mnie naprawdę ważne”, „będę bardzo wdzięczny kiedy…”
• Mów konkretnie – komunikuj wprost o co naprawdę chodzi. Komunikat jest najskuteczniejszy kiedy jest wyrażony prosto, precyzyjnie i konkretnie, np. zamiast ogólnego „traktuj mnie z szacunkiem” powiedz „proszę nie podnoś na mnie głosu, usiądźmy i spokojnie porozmawiajmy o tym”.
• Zachowaj spokój i pewność siebie – mów z przekonaniem i spokojnie. Nie umniejszaj swojej prośmy słowami: „może”, „w pewnym sensie”, „tylko”. Przepraszanie i usprawiedliwianie siebie mogą osłabić prośbę, sugerować że to o co prosisz nie jest takie ważne.
• Zadbaj o odpowiedni ton głosu – ważne jest nie tylko to co mówisz, ale i jak mówisz. Ton głosu może całkowicie zmienić sens słów. Staraj się mówić wolniej, spokojnym i miłym tonem głosu. Przyjazny ale jednocześnie stanowczy ton głosu pomoże właściwie odebrać znaczenie twoich słów.
• Wybierz właściwy moment – przygotuj się odpowiednio do rozmowy, nie podejmuj jej na „gorąco”, poczekaj aż emocje opadną. Daj sobie czas na zebranie myśli, zastanowienie nad tym co czujesz i co chcesz w związku z tym ustalić.