Ławka jako miejsce dialogu. Wyjątkowe działania w Gminie Czarny Bór

Pracownicy B+CK w Czarnym Borze

"Jakie potrzeby seniorów były impulsem do organizacji działań w ramach projektu „Równi choć różni” i w jaki sposób projekt odpowiada na te potrzeby?

Impulsem do organizacji działań w ramach projektu „Równi, choć różni” były potrzeby seniorów związane ze swobodnym korzystaniem z przestrzeni publicznej. Brak miejsc odpoczynku na jednej z najczęściej uczęszczanych tras spacerowych stanowił dla części osób starszych tak dużą barierę, że ograniczała ich aktywność. To ważne, ponieważ wiek nie powinien utrudniać uczestniczenia w życiu społecznym. W odpowiedzi na te głosy narodziła się inicjatywa montażu ławek międzypokoleniowych. Ich funkcja wykracza jednak poza zapewnienie miejsca do odpoczynku.
Ławka naturalnie staje się przestrzenią do dialogu, wzajemnego poznawania się i budowania więzi między osobami w różnym wieku. Sama ławka być może nie od razu zlikwiduje stereotypy, ale stwarza warunki do ich przełamywania, a to zawsze pierwszy krok jest najtrudniejszy. I tak to się zaczęło, a to nie wszystko, jeszcze nie zdradzamy szczegółów, ale zapowiadają się naprawdę ciekawe inicjatywy!

Dzięki projektowi mamy zapewnione środki i warunki do szerszych działań przeciwko wykluczeniu i stereotypom związanym z wiekiem. Wartościowe jest też to, że projekt daje nam nie tylko możliwość działania, ale również nauki. Poszerzamy swoją wiedzę i rozwijamy kompetencje w zakresie rozpoznawania potrzeb seniorów oraz lepszego odpowiadania na nie.

Które formy wsparcia i aktywności realizowane w projekcie, jak i na co dzień w ramach działań dla seniorów, cieszą się największym zainteresowaniem uczestników? Z czego, Państwa zdaniem, to wynika?

Największym zainteresowaniem cieszą się te aktywności, które po prostu łączą. Te, dzięki, którym można spotkać się, pośmiać, porozmawiać. Wynika to z podstawowej potrzeby człowieka do bliskości. Nikt nie jest stworzony do samotności, milczenia i podziwiania bieli czterech ścian. To właśnie w tej codzienności i prostocie kryje się największa wartość – możliwość bycia razem. Poczucie, że się gdzieś przynależy, że jest się ważnym. Pytania „gdzie byłeś jak cię nie było?” albo zachęcanie do następnych spotkań spełnia potrzebę bycia zauważonym. To okazja nie tylko do aktywnego spędzania czasu, ale również do budowania i podtrzymywania relacji. Dlatego tak ważne są projekty i inicjatywy, które nie narzucają sztywnej formy i pozwalają na swobodne przedsięwzięcia. Czasem wystarczy wspólny stół, filiżanka ciepłej herbaty i rozmowa, by powstała przestrzeń, w której każdy może poczuć się komfortowo, a przy tym rodziły się nowe pomysły i chęć do działania. No i my jesteśmy tego świetnym przykładem: prężnie działające UTW, zespoły ludowe, chóry, aktywne kluby seniorów, KGW, warsztaty i zajęcia z udziałem seniorów, np. zajęcia plastyczne, czy gimnastyka, hucznie obchodzony Dzień Seniora, spotkania DKK, wycieczki i konkursy, można wyliczać i wyliczać, a siłą napędową tych działań są właśnie Seniorzy!

Jakie znaczenie ma projekt „Równi choć różni” dla seniorów oraz całej społeczności gminy Czarny Bór?

Projekt „Równi, choć różni” ma znaczenie nie tylko dla samych seniorów, ale również dla całej społeczności gminy Czarny Bór, a w szczególności mieszkańców Witkowa, gdzie działamy z Klubem Seniora. Dzięki projektowi na nowo odkrywamy lokalną historię - przypominamy sobie kultowe miejsca (np. nieistniejąca już kuźnia), ważne postacie (m.in. byłych dyrektorów szkół, lekarzy, czy księży) i wydarzenia, które przez lata budowały tożsamość naszej społeczności. Wracamy do wspomnień, które być może z czasem odeszłyby w zapomnienie, gdyby nie osoby, które mogą je nam przekazać. Chcemy, aby po zakończeniu projektu pozostał jakis ślad - zapis wspomnień, dostępny również dlaprzyszłych pokoleń. Zależy nam, by historie naszych seniorów nie tylko zachowały się w pamięci, ale stały się częścią czegoś większego i były przekazywane dalej. Bo seniorzy to nie tylko i wyłącznie strażnicy pamięci, ale osoby, które inspirują, integrują i mają realny wpływ na otaczającą ich rzeczywistość, a także przyszłość. Ich wiedza i energia są ogromnym kapitałem naszej społeczności. Bez seniorów nasz lokalny świat byłby zdecydowanie uboższy i całkiem szary. To właśnie ta różnorodność pokoleń, perspektywy i doświadczenia nadaje mu kolorytu. Dla naszych działań słowa seniorów są inspiracją, podpowiedzią co można robić lepiej, wskazówką do jakich pomysłów i inicjatyw być może warto powrócić w przyszłości.

Czy w trakcie realizacji projektu spotkali się Państwo z sytuacjami wymagającymi przeciwdziałania stereotypom lub nierównemu traktowaniu? Jak zostały one rozwiązane?

W trakcie realizacji projektu zauważyliśmy pewną interesującą i przykrą nieprawidłowość. Zdarzało się, że sami seniorzy zgadzali się z powszechnymi opiniami na temat osób starszych, mimo że niekoniecznie odnajdywali w nich siebie. Stereotypy dotyczące wieku bywają tak mocno zakorzenione, że senior może po pierwsze nie zauważać problemu i nie traktować go jako formy uprzedzeń, a po drugie nie mieć ochoty i siły z nim walczyć. Wieloletnie zderzanie się z podobnymi przekonaniami może bowiem prowadzić właśnie do ich akceptowania, a nawet do rezygnacji z przeciwstawiania się im. Istotnym krokiem w przeciwdziałaniu temu zjawisku były świetne warsztaty realizowane z Fundacją „Merkury”. Dzięki wspólnym rozmowom i ćwiczeniom, które pomagały zobrazować problem zwiększyliśmy świadomość seniorów, którzy nie zawsze zdawali sobie sprawę, że pozornie niewinne komentarze, ograniczanie ich samodzielności czy zakładanie z góry, czego nie potrafią ze względu na wiek, mogą być przejawami ageizmu.

Mogliśmy lepiej zrozumieć, jak ważne jest rozpoznawanie stereotypów, nazywanie ich, a dzięki temu nawet odważne kwestionowanie. Pierwszym krokiem do zmiany jest uświadomienie sobie, że nierówne traktowanie ze względu na wiek może występować również tam, gdzie wcześniej go nie dostrzegaliśmy.

Jakie działania lub metody pracy z seniorami uznają Państwo za dobre praktyki, które warto upowszechniać i wykorzystywać w innych projektach społecznych?

Jedną z najcenniejszych praktyk, które dostrzegamy w projekcie „Równi, choć różni”, jest przestawienie roli seniora. Nie jest on już tylko odbiorcą wsparcia, a rzeczywistym współtwórcą i nadawcą treści. Zamiast mówić o seniorach, oddajemy im przestrzeń, by mogli mówić swoim, własnym głosem. Doświadczenia, wspomnienia i sposób postrzegania świata stają się punktem wyjścia do rozmowy z innymi pokoleniami. Projekt udowadnia, że najważniejsze jest to, by nie działać za seniorów, lecz działać razem z nimi. Dzięki temu nie tylko wzmacniamy ich poczucie własnej skuteczności i podmiotowości, ale również pozwalamy innym lepiej ich poznać. Warto tworzyć działania, w których osoby starsze nie są bierne i współdecydują o tym, jakie treści trafiają do lokalnej społeczności. Szczególnie istotne są inicjatywy międzypokoleniowe, ponieważ umożliwiają bezpośredni kontakt, wzajemne uczenie się i dostrzeganie tego, co łączy ludzi niezależnie od wieku – ponad utartymi stereotypami i wyobrażeniami dotyczącymi wieku. Zmiana perspektywy, od działania na rzecz seniorów do działania wspólnie z nimi, to dobra
praktyka, którą zdecydowanie warto upowszechniać.

Jakie rekomendacje przekazaliby Państwo innym instytucjom i organizacjom planującym działania na rzecz seniorów, aby skutecznie przeciwdziałać dyskryminacji i wzmacniać integrację społeczną?

Przede wszystkim i nade wszystko: rozmawiać i słuchać. Seniorzy mają nie tylko piękne wspomnienia i cenne doświadczenia, ale również pomysły na kolejne spotkania, działania i wspólne spędzanie czasu. Dlatego planując działania na rzecz osób starszych warto zaczynać od rozmowy z nimi, a nie od założenia, czego potrzebują i co będzie dla nich najlepsze.

Na podstawie naszych doświadczeń wiemy, że sprawdza się:

• Organizowanie regularnych, nieformalnych spotkań - ważne, by nie ograniczać się do jednego dużego wydarzenia, a spróbować na stałe wpisać spotkania do życia lokalnego, nawet jeśli miałyby one mieć mniejszą frekwencję to regularność buduje zaufanie i poczucie przynależności.

• Wykorzystywanie potencjału i doświadczenia seniorów - zachęcajmy ich do dzielenia się wspomnieniami, umiejętnościami i wiedzą. Dajmy im możliwość pokazania, kim są, czym się interesują, jakie mają pasje i marzenia. Mogą to być warsztaty rękodzieła, gotowania, ogrodnictwa czy innych zajęć, w których seniorzy czują się pewnie. Warto zapraszać ich do prowadzenia spotkań, przekazywania młodszym tradycyjnych umiejętności, współtworzenia wystaw i materiałów o lokalnej historii, a także do zgłaszania własnych pomysłów i współdecydowania o programie kolejnych wydarzeń. Skuteczne przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na wiek nie zawsze wymaga dużych nakładów finansowych. Często zaczyna się od prostych działań, uważności i gotowości do wysłuchania drugiego człowieka. To właśnie relacje, wzajemny szacunek i możliwość uczestnictwa w życiu społeczności pomagają budować świat, w którym wiek nie staje się powodem wykluczenia."